Romanya vatandaşlığı denince akla ilk gelen şey genellikle pasaport oluyor. Ama asıl değişen şey pasaportun kendisi değil, onunla birlikte gelen AB vatandaşlığı. Bu yazıda abartmadan, gerçekçi bir çerçevede ne değiştiğini anlattık.
Önce çerçeve
Romanya 2007 yılında Avrupa Birliği üyesi oldu. Schengen'e katılım ise kademeli ilerledi: hava ve deniz sınırlarından 2024 Mart'ında, kara sınırlarından 2025 başında tam üyelik gerçekleşti.
Yani Romanya vatandaşı olduğunuzda aynı anda AB vatandaşı olursunuz. Haklarınızın çoğu Romanya'dan değil, bu AB vatandaşlığından gelir.
Serbest dolaşım
AB vatandaşı olarak birlik ülkelerine seyahatte vize gerekmez. Sınırdan kimlik ya da pasaportla geçersiniz.
Üç aya kadar başka bir üye ülkede kalmak için ek bir koşul aranmaz. Üç ayı aşan kalışlarda ise ülkeler bazı şartlar arayabilir: çalışıyor olmak, kendi işini yapmak, öğrenci olmak ya da kendinizi geçindirecek kaynağa ve sağlık sigortasına sahip olmak. Beş yıl düzenli ikametten sonra çoğu ülkede kalıcı oturum hakkı doğar.
Vizesiz her yer değil
AB pasaportu geniş bir vizesiz seyahat imkânı sağlar ama dünyadaki her ülkeyi kapsamaz. ABD, Kanada ve bazı ülkeler için elektronik izin ya da vize gerekebilir. Seyahat öncesi hedef ülkenin güncel kurallarına bakmakta fayda var.
Çalışma ve iş kurma
AB ve Avrupa Ekonomik Alanı ülkelerinde çalışmak için ayrıca çalışma izni almanız gerekmez. Yerel bir vatandaş gibi işe girer, sözleşme imzalar, sosyal güvenlik sistemine dahil olursunuz.
Kendi şirketinizi kurmak da aynı şekilde AB vatandaşlığı kapsamında. Romanya'da şirket kurmayı düşünüyorsanız bu konudaki hizmetimize bakabilirsiniz.
Bir uyarı: Birleşik Krallık artık AB dışında. Brexit sonrasında Romanya pasaportu size İngiltere'de serbest çalışma hakkı vermiyor. İsviçre ise ayrı bir anlaşma çerçevesinde işliyor.
Eğitim
AB vatandaşı öğrenciler, başka bir üye ülkede öğrenim görürken genellikle o ülkenin kendi öğrencilerine uygulanan harç tarifesinden yararlanır. Bazı ülkelerde bu fark ciddi. Erasmus gibi birlik programlarına erişim de kolaylaşır.
Bu, kabul garantisi anlamına gelmez. Üniversiteye giriş şartları yine geçerli; değişen şey statünüz ve ödeyeceğiniz harç.
Sağlık
AB içinde geçici olarak bulunduğunuz bir ülkede aniden sağlık hizmetine ihtiyaç duyarsanız Avrupa Sağlık Sigortası Kartı devreye girer. Bu kart, kayıtlı olduğunuz ülkenin sistemi üzerinden diğer üye ülkelerde gerekli tedaviye erişim sağlar.
Kart bir seyahat sigortasının yerini tutmaz; planlı tedaviler ve özel hastaneler kapsam dışıdır. Yine de AB içinde yolculuk edenler için işe yarayan bir güvence.
Türk vatandaşlığınıza ne olur?
Bir şey olmaz. Romanya çifte vatandaşlığa izin verir, Türkiye de öyle. Türk vatandaşlığınızdan çıkmanız istenmez.
Yeni vatandaşlığın Türkiye'deki nüfus kaydınıza işlenmesi için bildirimde bulunulur. Bu bir izin süreci değil, kayıt işlemidir.
Buna karşılık Türkiye'deki yükümlülükleriniz aynı kalır. Romanya vatandaşı olmanız askerlik, vergi ya da Türkiye'deki diğer sorumluluklarınızı ortadan kaldırmaz.
İki kimlik, iki sorumluluk
Çifte vatandaşlık iki ülkenin haklarını toplar ama yükümlülüklerini de. Kendi durumunuza özel bir tereddüdünüz varsa açıkça konuşalım; genel geçer cevaplarla geçiştirmiyoruz.
Sosyal güvenlik ve emeklilik
AB ülkelerinde çalışanların sosyal güvenlik hakları birlik düzeyinde koordine edilir. Farklı üye ülkelerde geçirdiğiniz çalışma süreleri emeklilik hesabında birleştirilebilir.
Bu otomatik bir emeklilik hakkı anlamına gelmez. Hak, çalışmaya ve prim ödemeye bağlıdır. Türkiye'deki hizmet sürenizin nasıl değerlendirileceği ise ikili sosyal güvenlik anlaşmalarının konusu; kendi durumunuz için ilgili kurumdan bilgi almanız gerekir.
Aileniz açısından
18 yaş altındaki çocuklarınız başvurunuza dahil edilir ve sizinle birlikte vatandaşlık kazanır. Onlar için ayrı dosya açılmaz.
Eşler ise doğrudan başvuramaz. Siz vatandaşlığınızı aldıktan sonra eşiniz AB vatandaşı eşi konumuna gelir. Bu sıfatla uzun süreli ve ücretsiz vize alabilir, sizinle birlikte AB üyesi ülkelerden oturum alabilir.
Ailenin AB'de birlikte yaşama planı varsa aile birleşimi tarafını da baştan konuşmakta fayda var.
Sınırda ne değişir?
AB havalimanlarında pasaport kontrolünde ayrı kuyruklar vardır. Bir tarafta AB, Avrupa Ekonomik Alanı ve İsviçre vatandaşları, diğer tarafta üçüncü ülke vatandaşları geçer. Romanya pasaportuyla ilk kuyruğa girersiniz.
Küçük bir ayrıntı gibi duruyor ama sık seyahat edenlerin en çabuk hissettiği fark bu oluyor. Kalış süresi hesabı ve seyahat gerekçesi soruları da AB içinde gündemden düşer.
Kimlik kartı mı, pasaport mu?
Birlik içinde seyahat için pasaport şart değil; Romanya kimlik kartı da üye ülkeler arasındaki geçişlerde kabul edilir. Birlik dışına çıkarken ise pasaport gerekir.
Vatandaşlık kazanıldıktan sonra önce tescil işlemleri tamamlanır, ardından hem kimlik hem pasaport başvurusu yapılabilir. Bu adımların sırasını ANC yazımızda anlattık.
Az bilinen iki hak
Oy hakkı
Yaşadığınız AB ülkesinde yerel seçimlerde ve Avrupa Parlamentosu seçimlerinde oy kullanabilirsiniz. Ulusal seçimler bunun dışında kalır.
Konsolosluk koruması
AB dışında bir ülkedeyseniz ve orada Romanya temsilciliği yoksa, başka bir AB üyesi ülkenin konsolosluğundan yardım isteyebilirsiniz. Kayıp pasaport ya da acil durumlarda işe yarayan bir hak.
Sık sorulan üç soru
Romanya'da yaşamam gerekir mi?
Hayır. Başvuru için ikamet zorunluluğu yok; vatandaşlık aldıktan sonra da Romanya'da oturmak zorunda değilsiniz. Türkiye'de yaşamaya devam edip haklarınızı istediğinizde kullanabilirsiniz.
Çocuklarım da AB vatandaşı olur mu?
Evet. Siz vatandaşlık kazandığınızda 18 yaşını doldurmamış çocuklarınız da aynı dosya üzerinden AB vatandaşı olur; ayrı başvuru ve ek dosya gerekmez. 18 yaşını geçmiş çocuklar ise kendi dosyalarıyla, sizinkine paralel başvurur.
Romence bilmem gerekiyor mu?
Dil yeterliliği konusunda 2025'te yürürlüğe giren bir düzenleme var ve geçiş süreci işliyor. Muafiyetler de mevcut. Güncel durumu SSS sayfamızda ayrıntısıyla yazdık.
Ne değişmez?
Dürüst olalım. Romanya pasaportu tek başına bir hayat kurmaz.
- İş bulmayı garantilemez. Serbest dolaşım hakkı verir, işveren bulmaz.
- Sosyal hakları otomatik açmaz. Emeklilik ve sağlık hakları çalışmaya ve prim ödemeye bağlıdır.
- Taşınmadan işlemez. AB'de yaşamanın avantajlarından yararlanmak için gerçekten orada bulunmak gerekir.
- Türkiye'deki durumunuzu değiştirmez. Vergi ve askerlik yükümlülükleriniz yerinde kalır.
Pasaportun kendisi de sonsuz değil; yetişkinler için 10 yıl geçerli olup süresi dolduğunda yenilenir.
Yolun neresindesiniz?
Vatandaşlık süreci ortalama 2,5–4 yıl sürüyor ve soy bağınızın hangi maddeye girdiğine göre kapsam değişiyor. Bu farkı Madde 10 ile Madde 11 yazımızda, dosya teslimini ise ANC yazımızda anlattık.
Başlamak için erken değil
Süreç uzun, o yüzden erken başlamanın karşılığı var. Ücretsiz uygunluk testiyle nerede durduğunuzu bir dakikada görün.